“Chekist” Sovet İttifaqı dağıldıqdan bir müddət sonra 1992-ci ildə
Aleksandr Roqojkinin lentə aldığı, sovet dövrünün ən qanlı xarakterinin qabardıldığı
və bu səbəbdən də izlənməyi bir o qədər də çətin olan filmdir. Filmin ssenarisi
Vladimir Zazubrinin 1923-cü ildə qələmə aldığı “Shepka” adlı povestindən
götürülüb. Qırmızı terrorun “padval” qətliamı haqda olan əsər 1937-ci ildə
yazıçının repressiyaya məruz qalmağı və öldürülməyi ilə nəticələnmişdir.
Hadisələr 1917-ci ildə Rusiyada qırmızı inqilabdan sonrakı dövrdə cərəyan
edir və inqilabın necə bir qətliamı gözə alıb ayaq üstə qaldığını diqqətə
çatdırır. Filmin çekist adlandırılması da təsadüfi deyil. İnqilabdan az müddət
sonra hökümət qüvvələri hakimiyyəti gücləndirmək və əksinqilaba cəhd göstərən
qruplarla mübarizə aparmaq üçün qurum formalaşdırır və bu da xalq arasında Vçeka
və ya Çeka adlanmağa başlayır, qurucusu isə Dəmir Feliks ləqəbli Feliks
Derjinski olur. Bu quruma üzv olanları isə çekist adlandırırdılar. Maraq üçün
deyək ki, çekist ifadəsi Rusiyada hələ də işlədilir və rus mətbuatında Putini “köhnə
çekist” kimi də qələmə verirlər.
Filmin mərkəzində isə Srubov adlı hissiyatsız və qəddar bir çekist yer
alıb. Onun işi inqilab haqda etirazını bildirən, cəmiyyətin istənilən təbəqəsindən
olan insanlara qarşı tutulan divana rəhbərlik etməkdir. Film həmin dövrdə baş
verən hadisələri xırdalığına qədər təhlil etmir, birbaşa inqilabın “padval”ına
enərək orada nələr baş verdiyini tamaşaçıya göstərir. Srubovla yanaşı İsak Katz
və Pepel filmin mərkəzində olan digər çekistlərdir və onlar da günahlandırılan
insanlar haqda yalnız bir kəlmə işlədir “güllələnsin”. Beləliklə, insanlar ölümə
məhkum edilir, başlarının arxasından atılaraq öldürülür, gündəlik bir kamazın
yük yeri dolana qədər insan qətl edilir və meyitlə dolu kamaz bağlı qapıdan
çıxdıqdan sonra Srubov da qapıdan çıxır çünki onun da bu günlük işi bitmişdir.
Səhər yenə günahlandırılmalara qulaq asır, “güllələnsin” və güllələnən insanlara
nəzarət edir. Səhər yenə, yenə, yenə. Beləcə qətliam maşının yük yeri dolanacan
davam edir.
Roqojkin filmdə qətliam səhnələrinə üstünlük verir. Rejissor qətliamı göstərməklə
yanaşı, tamaşaçı ilə qətlə məruz qalanlar arasında yaxınlıq qurmaq üçün mümkün qədər qətl
səhnələrini təkrarlayır. Başlarından atılaraq öldürülən insanların öldürülən
zaman eşitdikləri çekistlərin dilindən amansızlıqla tökülən “üzünü divara çevir”,
“atəş” kimi qəddar söz yığını olur. Ümidsizcə ölümə məhkum edilən cəmiyyətin
istənilən təbəqəsindən olan bu insanların isə əslində cəmi bir arzusu var-“yaşamaq”.
Rejissor bu məsələyə filmdə toxunur və gənc qadının simasında onun yaşamaq eşqini
qabartsa da, o Srubov tərəfindən öldürülür. Beləliklə, rejissor sovet dövründə
ört-basdır edilən belə bir qətliamı yenidən diqqət mərkəzinə gətirir və tamaşaçıya
öldürülən insanların qanı üzərində inşa edilən Sovet İttifaqının alt qatını göstərir.
